Từ một vùng đất sa mạc tưởng chừng không có lợi thế cho công nghệ, Dubai Silicon Oasis đã trở thành biểu tượng của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại bậc nhất Trung Đông. Câu chuyện ấy gợi mở nhiều suy ngẫm cho Đà Nẵng – đô thị biển đang nuôi dưỡng khát vọng vươn lên thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực. Giữa những khác biệt về điều kiện và nguồn lực, điểm chung lớn nhất lại nằm ở tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chuyển mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Từ Dubai Silicon Oasis đến khát vọng thành phố đổi mới sáng tạo miền Trung
Đoàn công tác Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng thăm và làm việc tại Dubai Silicon Oasis - DSO (UAE)
Có một điều thú vị khi đặt hai hình ảnh cạnh nhau: một bên là vùng sa mạc cằn cỗi của bán đảo Ả Rập, chưa đầy ba thập kỷ trước còn là đất trống mênh mông dưới ánh nắng gắt; một bên là dải bờ biển miền Trung Việt Nam, nơi gió Lào và sóng biển tạc nên tính cách của một đô thị vừa mộng mơ vừa kiên cường. Ấy vậy mà hai nơi đó đang nói chuyện với nhau qua một thứ ngôn ngữ chung: khát vọng biến mảnh đất mình đang đứng thành trung tâm đổi mới sáng tạo.
Câu chuyện của Dubai Silicon Oasis – hay DSO – bắt đầu năm 2003, khi Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum ký sắc lệnh thành lập một khu kinh tế tự do chuyên biệt dành riêng cho công nghệ. Dubai lúc đó vẫn được biết đến là trung tâm thương mại và du lịch, một nơi của tháp cao và trung tâm mua sắm hơn là phòng thí nghiệm và trung tâm dữ liệu. Nhưng người Dubai biết rằng dầu mỏ sẽ cạn kiệt, và con đường duy nhất để tồn tại trong thế kỷ tới là xây dựng một nền kinh tế tri thức thực sự.
DSO chính thức khai trương năm 2004, nằm ở quận Nadd Hessa, tại giao điểm của hai tuyến đường lớn. Vị trí đó tưởng chừng chỉ là chi tiết kỹ thuật, nhưng thực ra phản ánh một triết lý: kết nối. DSO không muốn là ốc đảo biệt lập mà muốn là điểm nút giao thông chiến lược – cách trung tâm Dubai 15 phút lái xe, gần sân bay quốc tế, gần các cảng lớn. Kết nối hạ tầng là tiền đề để kết nối ý tưởng. Năm 2005, DSO được công nhận là cơ quan độc lập, nhận về 7,2 km vuông để tự do phát triển.
Điểm đặc biệt của DSO là mô hình “thành phố 15 phút” – nơi cư dân có thể sống, làm việc, học tập và giải trí trong cùng một không gian. Văn phòng, nhà ở, trường học, bệnh viện và công viên được bố trí liền kề, tạo nên một môi trường sống và làm việc tích hợp. Hiện DSO có hơn 100.000 cư dân, 70.000 nhân tài và hơn 40.000 doanh nghiệp hoạt động.
Tư duy đô thị tích hợp: Hệ sinh thái không có “tường rào”
Sự thành công của DSO không chỉ đến từ hạ tầng mà còn từ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Từ năm 2015, Trung tâm Doanh nhân Công nghệ Dubai – DTEC, được mệnh danh là trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp lớn nhất Trung Đông – đi vào hoạt động ngay trong khuôn viên DSO, biến cả khu kinh tế thành một hệ sinh thái sôi động thực sự. Năm 2020, Dubai Digital Park khai trương, được xem là một thành phố thông minh kiểu mẫu với sáu trụ cột: sống, cộng đồng, di chuyển, kinh tế, quản trị và môi trường.
Một trong những nước đi thông minh nhất của DSO là kéo học thuật vào trung tâm hệ sinh thái. Năm 2008, Viện Công nghệ Rochester mở campus tại đây, tạo nền tảng học thuật quốc tế. Rồi từ tháng 9 năm 2023, MIT DesignX Dubai Accelerator ra đời – không phải một hợp tác chiếu lệ, mà là chương trình tăng tốc startup với giáo trình do Viện Công Nghệ Massachusetts (MIT) thiết kế, mentor là giảng viên MIT, thực tập sinh MIT trực tiếp tham gia. Đợt đầu có 12 startup; đợt thứ hai thu hút hơn 400 hồ sơ từ khắp thế giới. Toàn hệ thống MIT DesignX trên toàn cầu đã hỗ trợ hơn 170 startup với tổng định giá vượt 1 tỷ USD.
Về chính sách, DSO áp dụng toàn bộ ưu đãi khu kinh tế tự do UAE: không thuế thu nhập cá nhân, sở hữu 100% vốn ngoại, thủ tục thành lập doanh nghiệp chỉ hai tuần, thuế doanh nghiệp 9% – thấp hơn hầu hết các quốc gia phát triển. Với startup giai đoạn ươm mầm còn có gói giấy phép chi phí thấp riêng biệt. Nhà nước hoạt động không phải như một cơ quan cấp phép mà như một nhà cung cấp dịch vụ: mục tiêu là giảm quản lý đến mức tối thiểu để doanh nghiệp tập trung vào điều họ làm tốt nhất.
Đà Nẵng trước cơ hội bứt phá
Diễn đàn Đầu tư mạo hiểm và thiên thần Đà Nẵng - DAVAS
Đặt cạnh câu chuyện Dubai là Đà Nẵng – một thành phố đang đứng ở ngưỡng cửa của giai đoạn phát triển mới, đầy hứa hẹn nhưng cũng đầy thách thức. Từ lâu, Đà Nẵng được biết đến như thành phố đáng sống: khí hậu tốt, cảnh quan đẹp, tỷ lệ tội phạm thấp, chất lượng quản trị đô thị thuộc hàng đầu cả nước. Suốt 10 năm liên tiếp, thành phố đứng đầu cả nước về Chỉ số sẵn sàng phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin. Điều đó không phải ngẫu nhiên – nó phản ánh truyền thống quản lý chú trọng đến hiệu quả, minh bạch và đổi mới.
Nhưng Đà Nẵng biết rằng thành tích quá khứ không đủ để định hình tương lai. Thành phố đang đứng trước cơ hội lịch sử: Việt Nam trở thành điểm đến quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, làn sóng đầu tư từ Đông Bắc Á đang chuyển dịch mạnh sang Đông Nam Á, và Nghị quyết 136/2024 của Quốc hội trao cho thành phố nhiều cơ chế đặc thù vượt trội. Mục tiêu được đặt ra rõ ràng: đến năm 2030, kinh tế số chiếm 35-40% GRDP; trở thành một trong ba trung tâm vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo lớn nhất Việt Nam; lọt vào top 300 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu và top 50 đô thị thông minh thế giới.
Năm 2025, Đà Nẵng tăng 130 bậc trong bảng xếp hạng hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu. Khu Công nghệ cao đã thu hút 32 dự án với tổng vốn 1,17 tỷ USD. Phòng thí nghiệm Fab-Lab của VSAP LAB – dự án ươm mầm công nghệ đóng gói vi mạch tiên tiến với vốn đầu tư 1.800 tỷ đồng – đang xây dựng, dự kiến vận hành cuối năm 2026, được kỳ vọng là hạt nhân hình thành cụm đổi mới sáng tạo ngành bán dẫn. Những con số đó nói lên rằng Đà Nẵng không chỉ nói mà đang thực sự làm. Nhưng khi đặt cạnh DSO – một mô hình đã trải qua hơn hai mươi năm xây dựng – vẫn còn nhiều khoảng cách cần thu hẹp và bài học cần học.
Bài học chiến lược cho hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đà Nẵng
Bài học đầu tiên và sâu sắc nhất từ DSO là tư duy tích hợp. DSO không phải khu công nghiệp theo nghĩa truyền thống – một ô đất có tường rào, trong đó có nhà máy và văn phòng, còn mọi thứ khác đều ở bên ngoài. DSO là đô thị hoàn chỉnh, nơi công nghệ và cuộc sống lồng ghép tự nhiên. Kỹ sư phần mềm có thể đưa con đến trường, tản bộ đến văn phòng, ăn trưa gần đó, chiều tối ghé phòng gym, tối về nhà – tất cả trong cùng một khu vực. Đà Nẵng có lợi thế bẩm sinh ở điểm này vì vốn là thành phố đáng sống, nhưng lợi thế đó sẽ không tự nhiên biến thành hệ sinh thái công nghệ nếu thiếu quy hoạch tích hợp: các khu công nghệ cần được kết nối không chỉ về địa lý mà còn với trường đại học, khu dân cư, hạ tầng giao thông và không gian công cộng chất lượng cao. Người tài không chỉ theo dự án tốt, họ còn theo nơi sống tốt.
Bài học thứ hai là liên kết học thuật. MIT DesignX không tự nhiên mà đến với DSO – đó là kết quả của mười lăm năm kiên trì xây dựng uy tín học thuật, bắt đầu từ RIT năm 2008. Đà Nẵng đã đi đúng hướng khi hình thành liên minh các trường đại học và mô hình ba nhà: nhà nước, nhà trường, nhà doanh nghiệp. Nhưng liên minh chỉ là điểm xuất phát. Điều cần thiết hơn là những chương trình nghiên cứu ứng dụng thực chất, những dự án sinh viên kết nối trực tiếp với bài toán của doanh nghiệp. Xa hơn, Đà Nẵng cần chiến lược hợp tác với tổ chức học thuật quốc tế hàng đầu – không nhất thiết phải là MIT, nhưng phải là những tên tuổi đủ sức tạo ra hiệu ứng uy tín và mạng lưới toàn cầu.
Bài học thứ ba là chính sách như một dịch vụ. Đà Nẵng đang được trao cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 136 – đây là lợi thế pháp lý hiếm có, nhưng chỉ có giá trị khi được hiện thực hóa thành quy trình hành chính nhanh gọn, dễ tiếp cận. Mô hình sandbox cho công nghệ mới như AI và blockchain, thử nghiệm phương tiện bay không người lái, nền tảng bản sao số đô thị – tất cả đang đi đúng hướng. Thách thức là không để bộ máy hành chính truyền thống kéo chậm những sáng kiến đột phá.
Xây dựng bản sắc riêng cho Đà Nẵng
Tuy nhiên, học từ DSO không có nghĩa là sao chép Dubai. Bối cảnh của hai nơi khác nhau về nhiều mặt. Dubai có nguồn tài chính khổng lồ từ dầu mỏ để đầu tư dài hạn mà không lo hiệu quả tức thời. Đà Nẵng không có nguồn lực đó, và điều đó đòi hỏi một sự khôn ngoan khác: thay vì làm tất cả mọi thứ, cần chọn đúng ưu tiên và tập trung nguồn lực vào điểm đột phá. Điểm đột phá của Đà Nẵng có thể không phải là làm mọi thứ như DSO, mà là xây dựng bản sắc công nghệ riêng biệt: bên cạnh Fintech, bán dẫn và AI, thành phố hoàn toàn có thể kết hợp với thế mạnh đặc thù – du lịch thông minh, logistics cảng biển kỹ thuật số, nông nghiệp ven biển ứng dụng công nghệ cao. Đây là những lĩnh vực mà công nghệ tạo ra giá trị ngay lập tức và có thể phát triển thành thế mạnh cạnh tranh trong khu vực.
Có một câu hỏi thực tiễn mà Đà Nẵng phải trả lời sớm: liệu thành phố có giữ chân tài năng được không? Những sinh viên giỏi nhất vẫn có xu hướng đổ về Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sau khi tốt nghiệp. Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo quốc tế còn khiêm tốn. Để đảo ngược xu hướng đó, cần hai thứ song hành: mức thu nhập cạnh tranh và chất lượng sống vượt trội. Đà Nẵng có thể không cạnh tranh được về lương với các thành phố lớn, nhưng hoàn toàn có thể vượt trội về chất lượng sống nếu đầu tư đúng – môi trường trong lành, giao thông ít tắc nghẽn, giáo dục con cái tốt, cộng đồng chuyên nghiệp có chiều sâu. Thành phố cũng cần những tấm gương thành công từ địa phương – những người xuất phát từ Đà Nẵng và thành công ngay tại Đà Nẵng, không phải chỉ ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay Silicon Valley.
Cuối cùng, bài học sâu xa nhất từ Dubai Silicon Oasis là bài học về ý chí bền vững. DSO thành công phần lớn nhờ cam kết chính trị nhất quán kéo dài qua nhiều thập niên, không thay đổi tầm nhìn mỗi khi có lãnh đạo mới. Đà Nẵng cần xây dựng sự đồng thuận và cam kết dài hạn không chỉ trong một nhiệm kỳ mà qua nhiều thế hệ lãnh đạo. Những hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể xây dựng trong vài năm mà cần cả một thế hệ kiên trì, và điều đó đòi hỏi một thứ còn quan trọng hơn chiến lược: niềm tin.
Hai mươi năm nữa, khi ai đó viết về các trung tâm công nghệ nổi bật của Đông Nam Á, liệu Đà Nẵng có xuất hiện trong danh sách đó không? Câu trả lời không nằm ở tương lai mà nằm ở những quyết định được đưa ra hôm nay. Đó là điều Dubai Silicon Oasis cho chúng ta thấy: tầm nhìn không đủ, phải có hành động; hành động không đủ, phải có kiên trì; và tất cả những thứ đó vẫn chưa đủ nếu thiếu tình yêu thực sự với mảnh đất mình đang đặt cược tương lai.
Đà Nẵng, tháng 4 năm 2026
Võ Đức Anh – Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
