Chương trình Khởi nghiệp Thụy Sỹ (tên gọi ngắn: Swiss EP)[1] đóng góp xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam từ cuối năm 2014. Được chính phủ Thụy Sỹ tài trợ, Swiss EP triển khai tại 7 quốc gia bao gồm Việt Nam, Peru, Bosnia-Herzogovina, Serbia, Kosovo, Albania, và North Macedonia (Swiss EP, 2023)[i]. Ở Việt Nam, Swiss EP tập trung phát triển ba hệ sinh thái tại Hà Nội, Đà Nẵng, và Thành phố Hồ Chí Minh.
Với cách tiếp cận hệ thống, Swiss EP xây dựng năng lực cho các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ tới các đội nhóm và doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startup). Các tổ chức đối tác của Swiss EP bao gồm vườn ươm kinh doanh (incubator), chương trình tăng tốc (accelerator), mạng lưới cố vấn khởi nghiệp (mentor), các nhà đầu tư thiên thần (angel investor), và quỹ đầu tư mạo hiểm (VCs). Thông qua việc cải thiện năng lực cho các tổ chức hỗ trợ, Swiss EP tin rằng các startup sẽ nhận được dịch vụ có chất lượng tốt hơn, và nhờ đó sẽ có cơ hội thành công cao hơn, tạo thêm việc làm mới và huy động được nhiều vốn đầu tư hơn.
Swiss EP không cung cấp hỗ trợ tài chính. Swiss EP cùng với các đối tác xác định đâu là năng lực cần được tăng cường và công việc nào cần được ưu tiên thực hiện. Tiếp đó, chính các đối tác là người dẫn dắt công việc. Swiss EP có vai trò người đồng hành hỗ trợ, kết nối các nguồn lực và thúc đẩy thực thi. Phương tiện để Swiss EP hỗ trợ tổ chức đối tác là năng lực chuyên gia được cung cấp từ mạng lưới quốc tế và chính đội ngũ vận hành Swiss EP (Swiss EP, 2020[ii]; Swiss EP, 2023).
Chuyên gia quốc tế được Swiss EP cung cấp cho các tổ chức đối tác PO ( Partner Organisation) là những doanh nhân thành công, nhà đầu tư có uy tín, và các nhà sáng lập hay quản lý các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đến từ các hệ sinh thái phát triển như Hoa Kỳ, châu Âu, hay Israel. Các chuyên gia này thường làm việc trực tiếp tại cơ sở của đối tác trong thời gian từ 02 đến 04 tuần với chi phí sinh hoạt và đi lại quốc tế do Swiss EP đảm bảo. Thích ứng với Covid-19, Swiss EP triển khai các nhiệm vụ chuyên gia từ xa khi mà việc di chuyển quốc tế, thậm chí cả quốc nội, là không thể. Từ sau năm 2021, các nhiệm vụ chuyên gia kết hợp giữa hình thức làm việc trực tiếp tại cơ sở đối tác và từ xa được triển khai thường xuyên và có hiệu quả rõ rệt nhờ tăng thời gian làm việc chung và sự thấu hiểu giữa các bên.
Trong giai đoạn 2024-2027, cùng với sự dịch chuyển từ số lượng sang chất lượng và chuyên môn hóa nhiều hơn của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam, Swiss EP tập trung vào ba trụ cột:
(i) tăng tốc hệ sinh thái thông qua phát triển năng lực cho các tổ chức đối tác,
(ii) huy động nguồn vốn thông qua xây dựng năng lực cho cả nhà đầu tư và các startup; và
(iii) thúc đẩy quốc tế hóa thông qua việc gây dựng tư duy toàn cầu cho các nhà sáng lập và hỗ trợ kết nối nguồn lực cho các startup Việt Nam gia nhập hệ sinh thái thế giới.
Bên cạnh đó, Swiss EP cũng chú trọng thúc đẩy các hoạt động hỗ trợ nữ doanh nhân khởi nghiệp, đối thoại chính sách công-tư, và các nỗ lực khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tạo tác động khí hậu tích cực. Swiss EP quan tâm xây dựng năng lực cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang bước vào giai đoạn tăng trưởng (scale-up) và thương mại hóa thành tựu khoa học-công nghệ, kết quả nghiên cứu (Swiss EP, 2024[iii]).
Kinh nghiệm trong xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
Sau 10 năm tham gia xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam, Swiss EP tự hào là đối tác tin cậy của hơn 15 tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hàng đầu của Việt Nam. Swiss EP cũng là đối tác được các cơ quan trung ương như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như chính quyền địa phương tại Tp. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng tín nhiệm tham vấn xây dựng chính sách và thiết kế chương trình phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương.
Trong giai đoạn 2019-2023, Swiss EP Việt Nam đã triển khai 70 nhiệm vụ chuyên gia, cùng với các tổ chức đối tác hỗ trợ hơn 2000 startups (trong đó, trên 38% là startup do phụ nữ sáng lập), tạo ra hơn 12.000 việc làm và huy động trên 123 triệu CHF (Swiss EP, 2024).
Kinh nghiệm trong thực hành xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Swiss EP ghi nhận trong 6 điểm dưới đây:
Tư duy xây dựng hệ sinh thái được thấu hiểu và ủng hộ từ cấp lãnh đạo;
Xây dựng hệ sinh thái gắn với định hướng phát triển và đặc điểm kinh tế-xã hội của địa phương;
Thúc đẩy hợp tác trong hệ sinh thái theo mô hình triple helix: nhà nước-doanh nghiệp-viện trường;
Gắn dịch vụ hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo với các sự kiện và hoạt động để tạo ra các chương trình hỗ trợ;
Thiết kế tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo như một startup bắt đầu từ nhu cầu, mục tiêu mong muốn và nguồn lực sẵn có để hướng tới một mô hình kinh doanh bền vững;
Bắt đầu với những người tiên phong tại địa phương.
