Đà Nẵng định hình hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp

Sáng 8/9, UBND thành phố Đà Nẵng đã tổ chức Hội thảo khoa học xây dựng Đề án “Thí điểm phát triển kinh tế không gian tầm thấp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đến năm 2030”, với sự tham gia của đại diện lãnh đạo các bộ, ngành, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Hội thảo tập trung góp ý, hoàn thiện dự thảo Đề án, đồng thời làm rõ cách tiếp cận mới đối với không gian tầm thấp - không chỉ gắn với phương tiện bay không người lái (UAV), mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái kinh tế - kỹ thuật tích hợp công nghệ, hạ tầng, dữ liệu, viễn thông, trí tuệ nhân tạo, logistics, dịch vụ, sản xuất thiết bị, nghiên cứu, đào tạo và quản lý vùng trời.

Toàn cảnh Hội thảo

Không gian tầm thấp - nguồn lực phát triển mới của Đà Nẵng

Đà Nẵng có những điều kiện đặc thù để nghiên cứu và triển khai thí điểm kinh tế không gian tầm thấp. Thành phố sở hữu cấu trúc không gian đa dạng, từ khu vực đô thị, ven biển, sông, biển đảo đến khu công nghệ cao, cảng biển, sân bay, trung tâm logistics và Khu thương mại tự do; đồng thời có vùng đồi núi rộng lớn, rừng và nhiều khu vực khó tiếp cận khi xảy ra thiên tai, sạt lở, lũ quét hay cháy rừng.

Bên cạnh lợi thế về địa hình, Đà Nẵng đang tập trung phát triển khoa học, công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, cùng chủ trương thử nghiệm có kiểm soát các mô hình mới. Đây là những nền tảng quan trọng để thành phố khai thác hiệu quả không gian tầm thấp như một nguồn lực phát triển mới. Việc xây dựng Đề án cũng được đưa vào Kế hoạch triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và đã được Thủ tướng Chính phủ thống nhất, cho phép tại Thông báo số 4392/VPCP-QHĐP ngày 14/5/2026, đồng thời giao Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì phối hợp với các cơ quan, chuyên gia xây dựng Đề án.

TS. Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh không gian tầm thấp cần được nhìn nhận như một không gian phát triển kinh tế - xã hội mới, với sự kết hợp đồng bộ giữa hạ tầng, công nghệ và chính sách, qua đó góp phần tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố.

Theo đó, bài toán đặt ra không chỉ là đưa UAV vào khai thác trong một số lĩnh vực riêng lẻ, mà phải hình thành một hệ sinh thái có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các chủ thể công nghệ. Trong quá trình này, thành phố đặc biệt lưu ý những vấn đề về kỹ thuật, phân vai giữa Nhà nước và thị trường, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), đồng thời đặt yêu cầu bảo đảm an ninh, quốc phòng, chủ quyền vùng trời và an toàn dữ liệu ở mức cao nhất.

Đề án xác định không gian tầm thấp, dưới 1.000 m, là một nguồn tài nguyên mới cần được tổ chức khai thác phù hợp. Cách tiếp cận được xây dựng theo chuỗi giá trị từ trung nguồn đến hạ nguồn, hướng đến phát triển các dịch vụ và mô hình kinh doanh mới dựa trên UAV, dữ liệu và nền tảng công nghệ.

ThS. Trần Ngọc Thạch, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ báo cáo tóm tắt Đề án

Từ thử nghiệm UAV đến các bài toán kinh tế, dân sinh

Trong giai đoạn thí điểm kéo dài 18 tháng, dự kiến từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2028, Đà Nẵng đặt mục tiêu triển khai ít nhất 3 dịch vụ bay tầm thấp, thu hút 5 doanh nghiệp tham gia bay và 10 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Các hoạt động thí điểm hướng tới giảm trung bình 40% thời gian và 30% chi phí vận chuyển.

Những nhóm lĩnh vực được ưu tiên gồm logistics; du lịch; y tế, cứu nạn, cứu hộ; nông nghiệp, lâm nghiệp; quản lý đô thị và môi trường. Hoạt động thử nghiệm được tổ chức trong các vùng bay được quy hoạch trước, kết hợp xây dựng hạ tầng kỹ thuật và công nghệ dùng chung như hệ thống quản lý giao thông bay (UTM), Trung tâm điều hành IOC và cơ chế phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm an toàn, an ninh và quốc phòng.

Đồng chủ trì Hội thảo

Tại Hội thảo, các chuyên gia cho rằng, để kinh tế không gian tầm thấp trở thành một hệ sinh thái thực sự, Đà Nẵng cần đồng thời phát triển công nghệ, hạ tầng, dịch vụ và hành lang pháp lý. Trong đó, AI, mạng di động 5G/6G, dữ liệu bản đồ 3D và hệ thống UTM dùng chung được xác định là những cấu phần công nghệ quan trọng.

Từ góc độ ứng dụng, nhiều bài toán thực tiễn được đặt ra, như vận chuyển y tế khẩn cấp, giao hàng hỏa tốc đến các khu vực đảo, giám sát và bảo vệ rừng, ứng phó thiên tai, quản lý tài nguyên, định danh vùng gỗ rừng trồng đáp ứng các quy định chống phá rừng. Việc triển khai các ứng dụng này đồng thời đặt ra yêu cầu sử dụng nền tảng dữ liệu và công nghệ phù hợp nhằm bảo vệ những thông tin nhạy cảm.

Một trong những điểm then chốt của Đề án là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Theo các đề xuất tại Hội thảo, sandbox cần được thiết kế theo hướng vừa tạo không gian cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ, vừa kiểm soát chặt chẽ các rủi ro liên quan đến vùng trời, an toàn hàng không, dữ liệu, quốc phòng và an ninh. Cùng với đó, mô hình “chấp thuận số” (Digital Approval) được đề xuất nhằm từng bước tự động hóa quy trình quản lý đối với các chuyến bay lặp lại có tần suất cao.

Về nguồn lực triển khai, mô hình hợp tác công tư (PPP) được xem là hướng tiếp cận phù hợp, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng môi trường thử nghiệm và có thể trở thành “khách hàng mỏ neo” thông qua việc đặt hàng các dịch vụ ban đầu, tạo lực kéo cho thị trường.

Hướng tới trung tâm nghiên cứu, đào tạo và sản xuất UAV

Để hoàn thiện Đề án, Hội thảo tập trung thảo luận các nhóm vấn đề trọng tâm, từ quan điểm, mục tiêu phát triển; lựa chọn bài toán và dịch vụ ứng dụng; đầu tư hạ tầng; cơ chế quản lý, cấp phép, giám sát bay đến các mục tiêu cụ thể của giai đoạn thí điểm.

Trong đó, các bài toán được ưu tiên tập trung vào những nhu cầu có tính thực tiễn cao như cứu hộ, cứu nạn, y tế, vận chuyển hàng hóa khẩn cấp, logistics, giám sát tài nguyên và môi trường, quản lý hạ tầng đô thị, nông - lâm nghiệp, phòng cháy chữa cháy rừng, du lịch, truyền thông và các hoạt động trình diễn công nghệ. Song song đó, thành phố cần xác định rõ trách nhiệm đầu tư giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm hiệu quả khai thác hạ tầng.

Theo mục tiêu dự kiến, từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2028, Đà Nẵng sẽ thí điểm ít nhất 3 ứng dụng dịch vụ bay tầm thấp, có 5 doanh nghiệp tham gia bay, 10 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và 5 trường đại học có môn học về kinh tế không gian tầm thấp. Từ năm 2028, thành phố hướng tới mở rộng các hoạt động, hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp; đồng thời chuẩn bị để triển khai khu nghiên cứu, sản xuất, đào tạo, huấn luyện và thử nghiệm UAV khu vực miền Trung, gắn với phát triển vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, phục vụ cả mục tiêu phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh, quốc phòng.

Đề án dự kiến được đánh giá theo từng giai đoạn. Sau 6 tháng sẽ sơ kết giai đoạn đầu, tập trung đánh giá kết quả triển khai, hiệu quả, quy trình cấp phép và vận hành an toàn. Sau 12 tháng tiếp tục đánh giá tính khả thi của các dịch vụ, bài toán ứng dụng và hiệu quả kinh tế - xã hội. Sau 18 tháng sẽ tổng kết toàn diện, làm cơ sở kiến nghị hoàn thiện chính sách và xây dựng phương án triển khai chính thức.

Về không gian thử nghiệm, Đề án đề xuất 4 khu vực gồm phường Sơn Trà, phường Ngũ Hành Sơn, phường Tam Kỳ và xã Tiên Phước, với các nhóm nhu cầu khác nhau như du lịch, giao hàng, quản lý đô thị, cứu hộ cứu nạn, cấp cứu và nông nghiệp. Việc xác định khu vực, tuyến bay theo nhu cầu thực tế được kỳ vọng tạo điều kiện để thành phố kiểm chứng hiệu quả của từng mô hình trước khi mở rộng.

Cũng tại Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu tiếp tục nhấn mạnh kinh tế không gian tầm thấp phải được tiếp cận như một hệ sinh thái kinh tế - kỹ thuật đồng bộ, trong đó công nghệ, hạ tầng, dữ liệu, logistics và các mô hình kinh doanh mới được phát triển gắn kết. Thành phố định hướng triển khai theo mô hình “mở có kiểm soát”, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh.

Sở Khoa học và Công nghệ được giao làm đầu mối rà soát các dịch vụ ưu tiên, xác định mô hình phân bổ đầu tư công - tư và thúc đẩy sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Chính quyền thành phố cũng định hướng đóng vai trò kiến tạo và trở thành “khách hàng đầu tiên” thông qua cơ chế đặt hàng dịch vụ công, qua đó tạo thị trường ban đầu cho các sản phẩm, dịch vụ kinh tế không gian tầm thấp.

Hội thảo là bước quan trọng để Đà Nẵng tiếp tục hoàn thiện Đề án trên cơ sở ý kiến phản biện của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Từ giai đoạn thí điểm, thành phố hướng tới xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu, đào tạo, sản xuất, thử nghiệm và ứng dụng UAV, từng bước làm chủ công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở ra một động lực tăng trưởng mới. Đây cũng là nền tảng để Đà Nẵng hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về kinh tế không gian tầm thấp của khu vực, hình thành hệ sinh thái kinh tế không gian tầm thấp toàn diện vào năm 2030 theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.