Tổ chức ươm tạo tại Đài Loan vận hành ra sao?

Tác giả: Bridgent

Chuyển tư duy từ “quản lý bất động sản” sang “kỹ thuật hệ thống thủy lợi”

Nếu bài viết trước đã lý giải vì sao Đài Loan một hòn đảo nhỏ có thể nuôi dưỡng hơn 9.500 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thì câu hỏi quan trọng tiếp theo là: các tổ chức ươm tạo này thực sự vận hành như thế nào bên dưới lớp vỏ hạ tầng?

Tại Đài Loan, các tổ chức ươm tạo không được nhìn nhận như những “tòa nhà cho thuê văn phòng giá rẻ”. Thay vào đó, chúng được thiết kế như những mắt xích trung gian trong một hệ sinh thái khởi nghiệp hoàn chỉnh. Nếu Chính phủ đóng vai trò xây dựng “đập nước” và các kênh dẫn chính (chính sách, vốn, hạ tầng), thì các vườn ươm và tổ chức thúc đẩy kinh doanh chính là “Hệ thống đường ống nhánh” đưa nguồn lực đến đúng thời điểm và đúng đối tượng.

Hình 1 - Không gian tại Taiwan Tech Arena (Nguồn: Taiwan Tech Area)

1. Mô hình tài chính: Thoát ly bao cấp bằng cơ chế “đầu tư mồi”

Một vườn ươm muốn hoạt động hiệu quả buộc phải có tư duy tự chủ và tư duy thị trường. Dù khoảng 76,73% kinh phí vận hành của các vườn ươm tại Đài Loan đến từ ngân sách hoặc trợ cấp công, nhưng cách sử dụng nguồn tiền này mới là yếu tố tạo nên khác biệt.

• Cơ chế đầu tư phối hợp (Co-investment): Quỹ Phát triển Quốc gia (NDF) thường chỉ rót vốn khi có nhà đầu tư thiên thần hoặc quỹ đầu tư tư nhân cùng tham gia. Cách làm này giúp giảm rủi ro cho khu vực tư nhân và buộc các tổ chức ươm tạo vận hành theo tư duy thị trường, thay vì tư duy hành chính.
• Đa dạng hóa nguồn thu bền vững: Các vườn ươm không sống hoàn toàn bằng ngân sách. Họ thu phí dịch vụ trực tiếp từ startup (47,52% nguồn vốn) và nhận kinh phí từ các trường đại học (28,22%). Việc thu phí tạo áp lực tích cực: startup sẽ không trả tiền cho những dịch vụ lý thuyết hoặc hình thức.

2.Danh mục dịch vụ: Tập trung vào “vệ sinh quản trị” và “khả năng sinh tồn”

Một điểm ít được chú ý nhưng lại mang tính quyết định là: các vườn ươm tại Đài Loan đầu tư rất sâu vào các nội dung phi công nghệ, đặc biệt trong 24 tháng đầu đời của startup.

• Đào tạo kỹ năng sinh tồn (khoảng 70% tổ chức thực hiện): Thay vì chỉ nói về gọi vốn hay tăng trưởng, startup được yêu cầu học bắt buộc về pháp lý, kế toán và thuế. Thực tế cho thấy, nhiều startup thất bại vì quản trị dòng tiền kém hoặc vi phạm hành chính, trước khi kịp thất bại vì sản phẩm.
• Vườn ươm như “thông dịch viên chính sách”: Khoảng 73,27% vườn ươm hỗ trợ startup điều hướng các nguồn lực từ Nhà nước. Không chỉ cung cấp thông tin, họ còn hỗ trợ startup chuẩn bị hồ sơ xin trợ cấp, vay vốn và ưu đãi thuế một cách chuyên nghiệp, biến rào cản hành chính thành lợi thế tài chính.

Hình 2 - Các chức năng hỗ trợ vận hành tại Taiwan Tech Arena, minh họa cách một tổ chức ươm tạo được thiết kế như hạ tầng làm việc toàn diện, giúp startup duy trì hoạt động liên tục và tập trung vào phát triển sản phẩm (Nguồn: Taiwan Tech Area)

3. Chiến lược Corporate Startup Engagement (CSE): Startup đứng trên vai người khổng lồ

Đây là lời giải cho bài toán “vườn ươm hoạt động không hiệu quả”. Đài Loan triển khai mạnh mô hình Corporate Accelerator, nơi các tập đoàn lớn như ASUS, Formosa Plastics hay Lion Travel trực tiếp tham gia quá trình ươm tạo.

• Mô hình PoC (Proof of Concept): Thay vì chỉ tài trợ tiền, doanh nghiệp cho phép startup sử dụng hạ tầng, dữ liệu và chuỗi cung ứng thật để thử nghiệm sản phẩm.
• Ví dụ điển hình: AI Supercomputing Accelerator (TWSC) cho phép startup truy cập siêu máy tính Taiwania 2 – một nguồn lực mà không startup nào có thể tự đầu tư. Nhờ chứng minh được năng lực công nghệ trên hạ tầng này, startup DeepMentor đã gọi vốn thành công 140 triệu Đài tệ ngay sau giai đoạn ươm tạo.
• Tạo “lối ra” sớm: Thông qua hợp tác, doanh nghiệp lớn có thể trở thành khách hàng đầu tiên, đối tác chiến lược, hoặc thậm chí là bên mua lại (M&A) startup.

Hình 3 - TAIWANIA Supercomputer (Nguồn: ASUS)

4. Vận hành theo cụm ngành địa phương: Chuyên môn hóa tuyệt đối

Đài Loan tránh cách làm “vườn ươm nào cũng hỗ trợ mọi ngành”. Thay vào đó, mỗi khu vực tập trung vào lợi thế kinh tế sẵn có:

• Miền Bắc: Điện tử và AI, tận dụng hạ tầng của Đài Bắc và Hsinchu.
• Miền Trung: Sản xuất thông minh và cơ khí chính xác, hỗ trợ chuyển đổi số cho ngành truyền thống.
• Miền Nam (như Startup Terrace Cao Hùng): Bán dẫn và năng lượng xanh.

Insight: Một startup xe điện sẽ phát triển tốt hơn khi vườn ươm của nó nằm ngay cạnh chuỗi cung ứng vận tải, thay vì trong một không gian “đa ngành” nhưng thiếu khách hàng thật.

5. AI hóa và tầm nhìn quốc tế: Chiến lược “hạ cánh song phương”

• Chiến lược Bridge Plan: Thiết lập các trung tâm Startup Island TAIWAN tại Tokyo và Thung lũng Silicon. Vườn ươm trong nước đóng vai trò “bệ phóng”, còn các hub này là “nơi hạ cánh”, cung cấp từ bàn làm việc đến tư vấn pháp lý sở tại cho startup xuất khẩu công nghệ.
• Ứng dụng AI trong vận hành: Các vườn ươm hiện đại sử dụng công cụ AI để sàng lọc nguồn dự án và phân tích xu hướng thị trường, giúp nhà điều hành đưa ra quyết định hỗ trợ chính xác hơn.

6. Mô hình vườn ươm đại học: Thương mại hóa thay vì “lưu kho” nghiên cứu

Các trung tâm ươm tạo tại đại học (chiếm 39,11% hệ thống) được vận hành với một mục tiêu rõ ràng: tạo doanh nghiệp spin-off từ phòng thí nghiệm.

• Vai trò của EIR (Entrepreneur in Residence): Doanh nhân giàu kinh nghiệm được đưa vào trường đại học để dẫn dắt giảng viên và sinh viên chuyển hóa nghiên cứu thành sản phẩm thương mại.
• Cơ chế xác thực thị trường: Trước khi thành lập công ty, mỗi dự án nghiên cứu phải trải qua ít nhất 100 cuộc phỏng vấn thị trường (theo mô hình I-Corps mà Đài Loan học tập từ Hoa Kỳ), nhằm bảo đảm có nhu cầu thực trước khi có doanh nghiệp.

Kết luận: Bài học cho các vườn ươm đang đi tìm hiệu quả

Thành công của hệ thống ươm tạo Đài Loan đến từ việc chuyển dịch từ tư duy “quản lý không gian” sang tư duy “kết nối và điều phối nguồn lực”. Một vườn ươm hoạt động hiệu quả cần hội đủ ba yếu tố:

1. Từ cấp phát ngân sách sang đầu tư mồi cùng khu vực tư nhân.
2. Từ đào tạo chung chung sang huấn luyện quản trị sinh tồn.
3. Từ hỗ trợ đơn lẻ sang kết nối startup với chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn (CSE).

Nếu ví startup là những mầm cây, thì vườn ươm không chỉ là chiếc chậu. Nó phải là một “nhà kính công nghệ cao”, nơi vốn, tri thức và thị trường được điều phối một cách khoa học và liên tục để mầm cây không chỉ sống sót, mà còn lớn lên và vươn ra ngoài khu vườn của chính mình./.