Toàn cảnh mạng lưới ươm tạo Đài Loan: Vì sao một hòn đảo nhỏ nuôi được 9.500 startup?

Taiwan Startup Resources (Nguồn: Startup Island Taiwan)

Trong chiến lược xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, Đài Loan không đặt cược tất cả vào các “kỳ lân” hay tập đoàn công nghệ lớn. Thay vào đó, họ kiên trì nuôi dưỡng từng “hạt giống” khởi nghiệp thông qua một mạng lưới ươm tạo và thúc đẩy kinh doanh được thiết kế bài bản, dày đặc và có tính chuyên môn cao. Nội dung bài viết được tổng hợp từ các báo cáo và tài liệu chuyên sâu về khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Bộ Kinh tế Đài Loan (MOEA), Viện Nghiên cứu Kinh tế Đài Loan (TIER) và Startup Island Taiwan , đồng thời mở đầu cho chuỗi bài viết “Học hỏi mô hình ươm tạo Đài Loan”. 

Những con số phía sau “9.500 startup”: không chỉ đông, mà đang vận hành và tạo giá trị

Tính đến năm 2024, Đài Loan đã hình thành một hệ thống gồm gần 400 tổ chức ươm tạo và tăng tốc (Incubation & Acceleration organizations) đang trực tiếp hoặc gián tiếp hỗ trợ hơn 9.500 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Với dân số chỉ khoảng 23 triệu người, Đài Loan duy trì mật độ gần 1 doanh nghiệp khởi nghiệp trên mỗi 2.400 dân, thuộc nhóm cao nhất châu Á.

Trong số các startup được thành lập sau năm 2010 và đăng ký hoạt động tại Đài Loan, gần 90% (tương đương 6.649 doanh nghiệp) vẫn đang hoạt động chính thức tính đến cuối năm 2023. Tỷ lệ “sống sót” cao này cho thấy hệ sinh thái ươm tạo đã giúp phần lớn startup vượt qua “thung lũng chết” của khởi nghiệp.

Không dừng lại ở việc tồn tại, 6.512 startup đã tiến tới giai đoạn thương mại hóa, với tổng doanh thu đạt 479.208 tỷ Tân Đài tệ, cho thấy startup tại Đài Loan đã trở thành một khu vực kinh tế có đóng góp thực chất.

Về mức độ quốc tế hóa, hiện nay 79,61% doanh thu của các startup đã thương mại hóa vẫn đến từ thị trường nội địa, trong khi 20,39% đến từ xuất khẩu. Đáng chú ý là 36,4% startup đã có doanh thu từ thị trường nước ngoài, cho thấy một bộ phận đáng kể doanh nghiệp trẻ đã sớm tiếp cận thị trường quốc tế. Các phân tích cũng chỉ ra rằng kinh nghiệm quốc tế của đội ngũ sáng lập có tác động tích cực rõ rệt đến khả năng tạo doanh thu ngoài lãnh thổ.

Xu hướng này được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng trong những năm tới. Theo khảo sát, hơn 80% startup tại Đài Loan có kế hoạch mở rộng ra thị trường quốc tế trong vòng 2–3 năm tới, với Nhật Bản (25,2%) và Hoa Kỳ (24,7%) là hai điểm đến được lựa chọn nhiều nhất.

Như vậy, dù doanh thu hiện tại của hệ sinh thái vẫn chủ yếu dựa vào thị trường nội địa, Đài Loan đã xây dựng được một “lớp startup trưởng thành” gồm hơn 6.500 doanh nghiệp đã thương mại hóa, trong đó hơn một phần ba đã bước đầu thành công tại thị trường quốc tế. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp hệ sinh thái khởi nghiệp của hòn đảo này duy trì sức sống và khả năng mở rộng trong dài hạn.

Một mạng lưới đa dạng, hỗ trợ startup ở mọi giai đoạn

Mạng lưới ươm tạo của Đài Loan được cấu trúc theo nhiều lớp, đáp ứng nhu cầu rất khác nhau của startup từ giai đoạn ý tưởng đến mở rộng thị trường.

Xếp hạng các thành phố của Đài Loan trong hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu (Nguồn: StartupBlink 2024)

Các Trung tâm ươm tạo (Incubation Centers) chiếm khoảng 39,11% tổng số tổ chức và đóng vai trò là xương sống của hệ thống. Phần lớn gắn với các trường đại học hoặc viện nghiên cứu, tập trung hỗ trợ startup giai đoạn rất sớm (seed stage): hoàn thiện sản phẩm mẫu, xác lập mô hình kinh doanh và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Công viên và Căn cứ khởi nghiệp (Parks or Startup Hubs): Khoảng 16,34% là các công viên hoặc căn cứ khởi nghiệp quy mô lớn, điển hình như Startup Terrace tại Lâm Khẩu (Linkou) hay khu Á Vịnh (Asia New Bay Area) tại Cao Hùng. Đây là những không gian do chính phủ đầu tư hạ tầng, đóng vai trò “điểm tụ” để startup thử nghiệm công nghệ, kết nối doanh nghiệp lớn và mở rộng hợp tác quốc tế.

Asia New Bay Area, trung tâm công nghiệp, triển lãm và văn hóa tọa lạc tại Cao Hùng, Đài Loan.

Không gian làm việc chung (Co-working Spaces) và các mô hình hỗ trợ: Bên cạnh đó là hệ thống co-working spaces (16,34%), các tổ chức thúc đẩy kinh doanh – accelerators (10,89%), các trạm sáng tạo địa phương (9,9%) và các hiệp hội cộng đồng (7,43%).

Tập trung đúng ngành, không dàn trải nguồn lực

Các tổ chức ươm tạo tại Đài Loan không hỗ trợ tràn lan mà tập trung vào những lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng dài hạn. Theo khảo sát năm 2024, ba nhóm ngành nhận được nhiều hỗ trợ nhất gồm: (1) Sáng tạo văn hóa: 24,75%; (2) Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data): 20,30%; (3) Công nghệ sinh học và Thiết bị y tế: 18,81%. Việc ưu tiên này phản ánh rõ định hướng của Đài Loan: kết hợp thế mạnh công nghệ với các ngành có giá trị gia tăng cao và tiềm năng thị trường toàn cầu.

Không chỉ là “chỗ ngồi”: danh mục dịch vụ chuyên sâu

Điểm khác biệt của các vườn ươm Đài Loan so với nhiều nơi khác là chất lượng dịch vụ hỗ trợ chuyên sâu. Nói cách khác, các tổ chức ươm tạo tại Đài Loan đã chuyển mình từ việc chỉ cung cấp không gian làm việc sang vai trò cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng cho startup. Mặc dù việc cho thuê không gian vẫn chiếm tỷ lệ cao (73,27%), nhưng các dịch vụ mang tính chất "phần mềm" mới là thứ tạo nên hệ sinh thái bền vững.

Gần 70% doanh nghiệp khởi nghiệp tại đây đã từng tham gia ít nhất một tổ chức ươm tạo dưới hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến. Các dịch vụ hàng đầu bao gồm: Cố vấn chuyên môn (Mentoring): 83,17% tổ chức cung cấp dịch vụ này; Kết nối mạng lưới ngành (Industry Networking): 77,23% tổ chức giúp khởi nghiệp tiếp cận các đối tác trong ngành; Hỗ trợ nguồn lực chính phủ: 73,27% tổ chức giúp khởi nghiệp nộp đơn xin các khoản vay, trợ cấp và ưu đãi thuế; Cung cấp không gian và khóa học cơ bản: Các khóa học về pháp lý, kế toán và thuế chiếm 69,8%.

Vai trò điều phối của Chính phủ: tạo “môi trường an toàn” cho thử nghiệm

Một đặc điểm nổi bật của hệ sinh thái ươm tạo Đài Loan là sự tham gia chủ động của Chính phủ. Khoảng 76,73% kinh phí vận hành của các tổ chức ươm tạo đến từ ngân sách nhà nước hoặc các chương trình trợ cấp công. Bên cạnh nguồn lực tài chính, Chính phủ còn đóng vai trò điều phối thông qua các nền tảng tích hợp như Startup Portal Taiwan, cổng thông tin một cửa giúp startup và tổ chức ươm tạo dễ dàng tiếp cận chính sách, chương trình hỗ trợ và cơ hội hợp tác. Nhờ đó, các startup được thử nghiệm ý tưởng trong một “vùng đệm an toàn” trước khi bước ra thị trường cạnh tranh toàn cầu.

Kết luận: một hệ thống được thiết kế để không bỏ sót hạt giống nào

Mạng lưới ươm tạo của Đài Loan giống như một hệ thống lọc và nuôi dưỡng: đa tầng, có chọn lọc và được vận hành đồng bộ. Chính cách tiếp cận này đã giúp một hòn đảo nhỏ duy trì sức sống cho hàng nghìn doanh nghiệp khởi nghiệp, liên tục tạo ra các thế hệ sản phẩm và công nghệ mới. Tuy nhiên hệ thống ấy không tự vận hành. Đằng sau quy mô và những con số ấn tượng là cách các tổ chức ươm tạo tại Đài Loan được thiết kế và vận hành trong thực tế. Nội dung này sẽ được tiếp tục trình bày trong bài viết tiếp theo: “Tổ chức ươm tạo tại Đài Loan vận hành ra sao?”