KHI HƯƠNG QUẾ TRÀ MY ĐÁNH THỨC GIÁ TRỊ VĂN HÓA VÀ SINH KẾ CỘNG ĐỒNG

Giữa làn khói hương bảng lảng trên bàn thờ mỗi gia đình Việt là những giá trị lặng thầm của đạo hiếu, ký ức và cội nguồn. Từ vùng quế Trà My đến miền phù sa Gò Nổi, một dự án khởi nghiệp đang thổi sức sống mới vào nghề làm hương truyền thống, biến sản vật bản địa thành động lực phát triển kinh tế xanh và du lịch trải nghiệm.

Có một truyền thuyết được người dân xứ Quảng kể lại qua nhiều thế hệ: thần Núi gửi tinh túy của mây ngàn vào những cánh rừng quế Trà My, còn thần Sông mang phù sa Thu Bồn bồi đắp vùng đất Gò Nổi - nơi người dân bao đời gìn giữ nghề làm hương. Khi hương quế từ đại ngàn gặp bàn tay khéo léo của người thợ nơi hạ lưu, những nén hương đầu tiên ra đời như sự kết duyên giữa thiên nhiên và lòng người.

Ngày nay, truyền thuyết ấy không chỉ còn là câu chuyện dân gian. Nó đã trở thành nguồn cảm hứng để Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi xây dựng thương hiệu Hương Đất Việt Hồng Phúc - dòng hương sinh thái được phát triển từ quế Trà My, hướng tới mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa, nâng cao giá trị nông sản và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Từ "vàng xanh" Trà My đến sản phẩm có giá trị gia tăng

Việt Nam hiện là một trong ba quốc gia xuất khẩu quế lớn nhất thế giới. Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), năm 2024 cả nước xuất khẩu 99.874 tấn quế, đạt kim ngạch 274,5 triệu USD, tăng 11,7% về lượng và 5,2% về giá trị so với năm 2023. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc sơ chế, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Trên những sườn núi Trà My, cây quế từ bao đời đã trở thành sinh kế của đồng bào miền núi và là một trong những đặc sản nổi tiếng của xứ Quảng. Thế nhưng, phía sau hương thơm đặc trưng ấy vẫn là nỗi trăn trở kéo dài về bài toán tiêu thụ ổn định và nâng cao giá trị sản phẩm. Khi phần lớn quế vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu, người trồng chưa thực sự hưởng trọn giá trị từ "vàng xanh" của núi rừng. Còn ở vùng Gò Nổi, nơi từng rực đỏ những sân phơi hương mỗi độ cuối năm, nghề làm hương truyền thống đang đứng trước sức ép của sản phẩm công nghiệp giá rẻ và sự thiếu vắng lớp nghệ nhân kế cận. Hai vùng đất, hai câu chuyện khác nhau nhưng cùng chung một khát vọng: tìm hướng đi mới để giữ nghề, nâng giá trị sản vật và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Xuất phát từ thực tiễn ấy, Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi đã ký kết hợp tác với Hợp tác xã Quế Trà My để hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng. Thay vì chỉ tiêu thụ vỏ quế hoặc tinh dầu, quế Trà My được chế biến thành Hương Đất Việt Hồng Phúc - dòng hương sinh thái sử dụng bột quế tự nhiên, keo bời lời và tăm tre, không dùng hương liệu tổng hợp, phẩm màu hay hóa chất tạo mùi. Mỗi nén hương vì thế không chỉ mang hương thơm của đại ngàn mà còn góp phần nâng cao giá trị cây quế, tạo việc làm cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế hợp tác.

Không chỉ là một sản phẩm, mà là câu chuyện của một vùng đất

Điều tạo nên sự khác biệt của Hương Đất Việt Hồng Phúc không chỉ nằm ở nguyên liệu tự nhiên hay quy trình sản xuất sạch, mà ở cách dự án lựa chọn gia tăng giá trị cho sản phẩm thông qua văn hóa bản địa. Thay vì đơn thuần đưa ra thị trường một dòng hương sinh thái, hợp tác xã hướng đến xây dựng một sản phẩm mang đậm dấu ấn của vùng đất và con người xứ Quảng.

Trong mỗi nén hương là sự kết nối giữa hương quế Trà My, phù sa Thu Bồn và bàn tay của những người thợ làng nghề Gò Nổi. Đi cùng sản phẩm là câu chuyện về truyền thống thờ cúng tổ tiên, đạo hiếu và những giá trị văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Chính yếu tố văn hóa ấy giúp sản phẩm vượt ra ngoài giá trị sử dụng thông thường để trở thành một sản phẩm mang bản sắc địa phương, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng đối với những mặt hàng có nguồn gốc rõ ràng và giá trị nhân văn.

Lãnh đạo xã Gò Nổi và Hội Nhạc sĩ - Văn học nghệ thuật Đà Nẵng đến thăm, khảo sát xưởng "Hương Đất Việt Hồng Phúc"

Theo các chuyên gia về phát triển sản phẩm OCOP và kinh tế sáng tạo, trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, giá trị của một sản phẩm không chỉ được quyết định bởi chất lượng hay giá bán mà còn bởi câu chuyện, bản sắc và những tác động tích cực mà sản phẩm tạo ra cho cộng đồng. Với Hương Đất Việt Hồng Phúc, mỗi nén hương được xem như một "đại sứ văn hóa", góp phần quảng bá hình ảnh vùng quế Trà My, làng nghề Gò Nổi và những giá trị truyền thống của xứ Quảng đến với du khách và người tiêu dùng trong, ngoài nước.

Workshop di động - Đưa làng nghề đến với du khách

Không dừng lại ở việc phát triển một sản phẩm hương sinh thái, Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch Sinh thái Gò Nổi còn lựa chọn một hướng đi mới: biến nghề làm hương truyền thống thành sản phẩm du lịch trải nghiệm. Điểm khác biệt nằm ở mô hình workshop di động. Thay vì đầu tư một không gian cố định và chờ du khách tìm đến, hợp tác xã chủ động đưa nghệ nhân, nguyên liệu và những câu chuyện văn hóa đến tận các khách sạn, homestay, khu nghỉ dưỡng hay điểm lưu trú.

Du khách tham gia Workshop di động tại Hội An (Ảnh: Quốc Vũ)

Trong không gian gần gũi ấy, du khách không chỉ được trực tiếp se những nén hương từ bột quế Trà My, mà còn được nghe kể về hành trình của cây quế từ đại ngàn xuống vùng phù sa Gò Nổi, về nghề làm hương truyền thống và những giá trị văn hóa gắn với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt. Mỗi buổi workshop vì thế không đơn thuần là một hoạt động trải nghiệm, mà trở thành cuộc gặp gỡ giữa du khách với văn hóa bản địa thông qua chính đôi bàn tay của những nghệ nhân làng nghề.

Hướng đi này cũng phù hợp với đà tăng trưởng mạnh mẽ của ngành du lịch thành phố Đà Nẵng sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính. Theo báo cáo của UBND thành phố Đà Nẵng, trong 6 tháng đầu năm 2026, các cơ sở lưu trú trên địa bàn đã phục vụ khoảng 8,626 triệu lượt khách, tăng 16,2% so với cùng kỳ năm trước; trong đó khách quốc tế đạt khoảng 4,741 triệu lượt, tăng 25,2%, còn khách nội địa đạt 3,885 triệu lượt, tăng 10,2%. Đà tăng trưởng này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của điểm đến Đà Nẵng trên bản đồ du lịch khu vực, đồng thời phản ánh nhu cầu ngày càng cao của du khách đối với các sản phẩm trải nghiệm mang đậm bản sắc văn hóa và đời sống cộng đồng.

Theo đại diện Hợp tác xã, mô hình này tạo ra chuỗi giá trị mà nhiều chủ thể cùng được hưởng lợi. Nghệ nhân có thêm việc làm và thu nhập để tiếp tục gắn bó với nghề; người dân địa phương có thêm đầu ra cho nguồn nguyên liệu; các cơ sở lưu trú và doanh nghiệp lữ hành có thêm sản phẩm khác biệt nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Không chỉ tạo thêm trải nghiệm khác biệt cho du khách, mô hình còn góp phần kết nối vùng nguyên liệu, bảo tồn nghề truyền thống và mở rộng không gian tiêu thụ các sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề. Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp với định hướng phát triển du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa mà thành phố Đà Nẵng đang ưu tiên thúc đẩy trong giai đoạn mới.

Để mỗi nén hương trở thành sứ giả của văn hóa Việt

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi những sản phẩm công nghiệp ngày càng phổ biến và ranh giới cạnh tranh không còn nằm ở giá thành, giá trị văn hóa đang trở thành lợi thế khác biệt của nhiều sản phẩm địa phương. Hương Đất Việt Hồng Phúc là một minh chứng cho cách tiếp cận đó: lấy cây quế Trà My làm nguyên liệu, lấy nghề làm hương Gò Nổi làm nền tảng, lấy câu chuyện văn hóa làm bản sắc và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển.

Từ sự liên kết giữa miền núi và đồng bằng, giữa người trồng quế, người làm nghề và những người làm du lịch, mỗi nén hương không chỉ mang hương thơm của núi rừng mà còn chuyên chở câu chuyện về một vùng đất đang nỗ lực gìn giữ di sản để tạo dựng sinh kế cho hôm nay và mai sau.

Có lẽ, giá trị lớn nhất mà Hương Đất Việt Hồng Phúc mang lại không nằm ở một sản phẩm mới trên thị trường, mà ở cách dự án khơi dậy niềm tự hào về tài nguyên bản địa, tạo động lực để người dân gắn bó với nghề truyền thống và góp thêm một mô hình phát triển bền vững cho nông thôn xứ Quảng. Đó cũng là minh chứng rằng, khi biết kết nối văn hóa với đổi mới sáng tạo, những giá trị tưởng chừng bình dị vẫn có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế và quảng bá hình ảnh địa phương trong thời kỳ hội nhập.