XU HƯỚNG ĐỔI MỚI SÁNG TẠO THẾ GIỚI NĂM 2026 VÀ CƠ HỘI CHO VIỆT NAM

Việt Nam xác định kỷ nguyên mới trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên BANI  (Brittle, Anxious, Non-linear, Incomprehensible)- nơi sự bất định, mong manh khó đoán định và những mô hình cũ không còn đủ sức giải thích mọi thứ. Học hỏi liên tục và đổi mới sáng tạo thường xuyên là giá trị cốt lõi tác động kinh doanh, trở thành năng lực nội sinh có tính chất nền tảng quyết định sự phát triển bền vững.

XU HƯỚNG HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP THẾ GIỚI

Trong bối cảnh thế giới ngày càng số hóa và kết nối, hệ sinh thái khởi nghiệp vượt ra ngoài khái niệm ban đầu trở thành động lực và là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế, khả năng cạnh tranh của các quốc gia. Các mô hình kinh doanh đột phá kèm theo ứng dụng mạnh công nghệ và gia tăng việc làm trở thành xu hướng chủ đạo, mở ra nhiều cơ hội cho các ý tưởng sáng tạo dễ dàng được hiện thực hóa và thách thức sự phát triển đơn cục, không mạnh dạn đổi mới.

Khởi nghiệp thế giới đang bùng nổ mạnh mẽ với trọng tâm công nghệ, AI và bền vững. Công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI), tài chính (Fintech), và thương mại điện tử đang thống trị dòng vốn đầu tư.  Giải Nobel Kinh tế năm 2025 được trao cho Joel Mokyr (Mỹ - Israel), Philippe Aghion (Pháp) và Peter Howitt (Canada) với công trình nghiên cứu giải thích cơ chế tăng trưởng kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo. Trong đó, một nửa giải thưởng thuộc về ông Joel Mokyr "vì đã xác định các điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng bền vững thông qua tiến bộ công nghệ". Năm 2026 sẽ đánh dấu một bước ngoặt mới của đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, với  5 xu hướng đổi mới sáng tạo đang định hình cuộc đua tăng trưởng.

Chiến lược Hệ sinh thái và Đổi mới sáng tạo Mở (Ecosystem Strategy & Open Innovation) là năng lực sống còn của Doanh nghiệp. Sự biến mất của nhiều “ông lớn” không đến từ thiếu nguồn lực, mà từ không kịp tái tạo năng lực cạnh tranh trong môi trường đổi mới ngày càng phức tạp và phân tán. Bối cảnh đó, nhiều tập đoàn đã sớm chuyển dịch từ tư duy đổi mới khép kín sang chiến lược hệ sinh thái và đổi mới sáng tạo mở, coi tri thức bên ngoài là một phần mở rộng của năng lực nội bộ. Tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới đang phân tán khắp hệ sinh thái – từ startup, viện nghiên cứu, nhà cung cấp, cộng đồng công nghệ cho đến chính người dùng. Chính sự thay đổi này đẩy Đổi mới sáng tạo Mở (Open Innovation) bước sang một giai đoạn mới, như một năng lực chiến lược mới, đo lường kết quả thực chất. Khả năng tạo ra dòng doanh thu mới, tối ưu chi phí vận hành và khả năng rút ngắn thời gian đưa giải pháp ra thị trường.

Hybrid-Intrapreneurship: Khởi nghiệp bên trong doanh nghiệp cùng tư duy mở. Năm 2026 sẽ chứng kiến sự trỗi dậy rõ nét của một trụ cột quan trọng khác để tránh việc đổi mới chỉ là phong trào: Phải đổi mới từ nguồn lực bên trong doanh nghiệp. Thay vì chỉ dừng ở việc khuyến khích sáng tạo hay xây dựng văn hóa, các tổ chức tiên phong đang tái định vị Intrapreneurship như một cơ chế tạo giá trị kinh doanh thực sự, với quy trình sàng lọc, đầu tư và đo lường kết quả rõ ràng:  Sàng lọc ý tưởng từ nội bộ nhân sự; tích hợp làm việc với startup bên ngoài và kêu gọi, khuyến kích, mời gọi sự tham gia của mạng lưới chuyên gia

Always-on Innovation: Thay đổi cách tạo ra giá trị trong doanh nghiệp. Một dịch chuyển quan trọng đang diễn ra trong cách doanh nghiệp vận hành đổi mới: Chuyển từ dự án rời rạc, có kỳ hạn sang xây dựng hệ thống đổi mới linh hoạt, hoạt động liên phòng ban, vận hành liên tục. Xu hướng dịch chuyển tiếp theo mang tên: Thử nghiệm liên tục. Các doanh nghiệp tiên phong áp dụng các cơ chế như A/B testing, feature flags hay thử nghiệm theo từng phân khúc nhỏ để kiểm chứng giả định sớm, giảm rủi ro và tránh đầu tư lớn khi chưa có tín hiệu rõ ràng từ thị trường. Đổi mới không còn đặt cược vào một quyết định lớn, mà được chia nhỏ thành nhiều vòng học hỏi nhanh. Một xu hướng dịch chuyển quan trọng khác nằm ở cách phân bổ nguồn lực. Thay vì duyệt ngân sách cố định cho các dự án dài hạn, nhiều doanh nghiệp chuyển sang mô hình “quỹ đổi mới linh hoạt” (innovation funds), giải ngân theo từng giai đoạn dựa trên kết quả thử nghiệm. Cốt lõi của hệ thống đổi mới linh hoạt là sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghệ và kinh doanh. Khi đội ngũ kỹ thuật, sản phẩm và kinh doanh cùng tham gia từ đầu, ý tưởng không còn bị mắc kẹt trong phòng lab, mà có lộ trình rõ ràng để đi nhanh

Trí tuệ nhân tạo trở thành hạ tầng đổi mới cốt lõi: Kỷ nguyên AI tự hành và trợ lý thông minh. Năm 2026, AI không còn dừng lại là công cụ hỗ trợ, mà cần đưa vào vận hành như hạ tầng đổi mới cốt lõi trong doanh nghiệp. Thay vì phải “chỉ đạo từng bước”, doanh nghiệp chuyển sang đặt mục tiêu và để hệ thống AI tự thực thi, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian từ ý tưởng đến hành động, đồng thời nâng cao tốc độ và tính linh hoạt của toàn bộ hệ thống đổi mới. Trợ lý AI (AI copilots) tích hợp, làm thay đổi cách các bộ phận R&D, phát triển sản phẩm, pháp lý, bán hàng và vận hành hình thành ý tưởng, thử nghiệm và ra quyết định. 

Sustainability & Tech Circularity: Khi ESG trở thành động cơ cốt lõi cho đổi mới sáng tạo. ESG không còn là câu chuyện báo cáo hay tuân thủ. Tính bền vững đang dịch chuyển từ vai trò trách nhiệm xã hội sang động lực chính cho đổi mới sáng tạo: Các quyết định về công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh phải được đặt trong những ràng buộc mới về tài nguyên, phát thải và trách nhiệm xã hội. Tính bền vững và giá trị kinh tế tuần hoàn, không còn là “điểm cộng”, mà trở thành “vòng kim cô” ràng buộc doanh nghiệp tái cấu trúc chiến lược đổi mới của mình.

CON ĐƯỜNG HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP VIỆT NAM

Bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam xác định đến năm 2045: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát triển vững chắc, góp phần đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Việt Nam có quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 50% GDP; là một trong các trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực và thế giới; thuộc nhóm 30 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Xu hướng khởi nghiệp thế giới năm 2026 có tính chất mở đầu cho kỷ nguyên BANI là cơ hội vàng cho hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, khi chúng ta có cam kết chính trị mạnh mẽ và nguồn lực được xác định cụ thể và sự thành công có tính chất nền tảng của hệ sinh thái khởi nghiệp giai đoạn 2018 – 2025.

Cơ chế đầu tư mạo hiểm và con đường đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường cần chuyển biến mạnh mẽ từ cam kết chính trị sang cần những cơ chế cụ thể, minh bạch:  ưu đãi thuế nghiên cứu phát triển, chi phí R&D, thử nghiệm sản phẩm, mở rộng và mâng đỡ sandbox trước khi phát triển. Từ đặt hàng của Chính phủ đến sáng tạo của doanh nghiệp đều chấp nhận rủi ro cụ thể, sản phẩm cụ thể, cam kết nhanh. Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia Đinh Việt Hòa chia sẻ: Những sản phẩm làm nên lịch sử chưa từng là sản phẩm hoàn hảo, mà là những sản phẩm giải quyết đúng mong muốn và đáp ứng cảm xúc người tiêu dùng. Điều đó, cần thay đổi và linh hoạt khi vận hành sản phẩm chủ lực quốc gia, địa phương

Với góc nhìn khởi nghiệp toàn cầu bước sang giai đoạn chủ đạo với vai trò của A.I, không theo kiểu tăng trưởng bằng mọi giá mà chuyển sang giải quyết bài toán thực (logistics, tài chính, y tế,…) với chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ với các trụ cột như: AI, logistics…, chuyên gia Nguyễn Tiến Trung- Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tư vấn và Đầu tư khởi nghiệp Quốc gia (NSCI), Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo Quốc gia VSM cho rằng: Việt Nam ưu tiên startup giải bài toán chuỗi cung ứng, sản xuất và B2B. Startup 2026, thắng không phải vì ý tưởng mới, mà vì khả năng tích hợp AI vào dòng tiền thực và hệ sinh thái vận hành. Chính sách chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đặt hàng bài toán cụ thể của đất nước. Hạn chế phong trào mở trung tâm đổi mới sáng tạo khắp nơi, nhưng không hiệu quả. Tập trung đào tạo nhân lực AI ứng dụng, không theo nghiên cứu hàn lâm. Hình thành đội ngũ ToT khởi nghiệp trong đại học cho tương lai bền vững.

Doanh nghiệp liên tục đổi mới sáng tạo và mở rộng liên kết. Bà Nguyễn Hương Quỳnh - CEO BambuUP cho rằng: sự bền vững của hành trình Đổi mới sáng tạo trong Doanh nghiệp đến từ khả năng nuôi dưỡng nội lực sáng tạo liên tục và kết nối đúng nguồn lực bên ngoài. Bên cạnh đó, đề cao sứ mệnh của cộng đồng doanh nhân thành đạt, doanh nghiệp với xã hội không chỉ nằm ở các hoạt động thiện nguyện mà hướng vào hun đúc, xây dựng lớp doanh nhân tương lai thông qua con đường đầy gian nan của startup. Giá trị cốt lõi ở đây tạm gọi là liên kết đầu tư cho tương lai và cũng chính là đầu tư khách hàng tiềm năng của chính mình.

Sứ mệnh của doanh nhân, nhất là doanh nhân là cựu sinh viên trở thành nhịp cầu để các startup sinh viên- nguồn lực lớn của đất nước tiếp tục với ước mơ, đam mê, khát vọng của mình. Có một thực tế, các startup sinh viên rơi vào những năm cuối ngồi trên ghế nhà trường, khi ra trường với bao bề bộn, lo toan mưu sinh, họ ít có cơ hội theo đuổi đến cùng ước mớ của mình. Khả năng nhiều startup sinh viên bị rơi vào quên lãng. Phải chăng, đang lãng phí nguồn trí tuệ lớn.

Mô hình "toàn dân khởi nghiệp" là biểu hiện sinh động của Open Innovation cần phải đặt mục tiêu: khởi nghiệp để thành doanh nghiệp, nếu không sẽ rơi vào hướng phong trào. Mục tiêu đó vừa quyết định sự phát triển doanh nghiệp, vừa là cơ hội đổi mới doanh nghiệp và  những rủi ro của việc thử công nghệ mới cho sản phẩm mới. Rủi ro đó được nhà nước chia sẻ ban đầu

Với hội tụ những định hướng, những cơ chế đang dần hoàn thiện và những gợi mở mới, kỳ vọng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam sẽ trở thành điểm sáng, hội tụ nguồn lực đầu tư trong hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững tương lai.

Tg: Phạm Ngọc Sinh